Antik Mısır: bal mumu dolgu ve malakit macunu (MÖ 2600)
Diş hekimliğinin yazılı kaynaklara geçen ilk pratisyeni, MÖ 2600 civarında yaşamış Mısırlı Hesy-Re kabul edilir; mezar yazıtında 'dişlerin reisi' (chief of the toothers) olarak anılır. O dönemin reçetelerinde diş ağrısı için MALAKİT (yeşil bakır karbonat) ile buğday unundan yapılan macun, çürük oyuğuna basılırdı. Mür, buhur, tarçın gibi reçineler ağız kokusu için çiğnenir, BAL MUMU ise çürük kavitelerini kapatmak için erken dönem dolgu materyali olarak kullanılırdı. Mısırlıların dolgu olarak bal mumu kullanması, modern kompozit dolgunun mantıksal atasıdır: oyuğu doldur, dişi koru.
Kurtçuk teorisi: 4000 yıl süren büyük yanılgı
Antik Mısır, Mezopotamya, Çin ve Orta Çağ Avrupa'sında diş çürüğünün sebebinin diş içinde yaşayan görünmez kurtçuklar olduğuna inanılıyordu. MÖ 5000 tarihli Sümer çivi yazılarında bile bu inanç vardır. Tedavi: kurtçuğu duman, kızgın metal veya yakıcı otlarla çıkarmak. Bu teori 18. yüzyıla kadar Avrupa tıp literatüründe yerini korudu — Fransız hekim Pierre Fauchard 1728'de yayınladığı 'Le Chirurgien Dentiste' kitabıyla teoriyi reddedip modern diş hekimliğini başlattı.
Antik Çin: MÖ 2700'de akupunktur
Çin'in en eski tıp metinlerinden biri olan Huangdi Neijing (MÖ 2700 dolayları) diş ağrısı için akupunktur noktalarını listeler. Çin tıbbı diş ağrısını bedenin enerji akışındaki bir tıkanma olarak görüyor, iğnelerle bu akışın açılmasını öneriyordu. İlginç şekilde modern araştırmalar bazı akupunktur noktalarının gerçekten endorfin salgılatarak ağrıyı azalttığını gösteriyor — ama bu kalıcı bir tedavi değil, sadece geçici rahatlatma.
Antik Yunan ve Roma: bitkisel karışımlar ve hijyen
Hippokrates (MÖ 460-370) diş ağrısı için hardal, sirke ve bitkisel karışımlar reçete etti. Çekim için kanat şeklinde demir penseler kullanıldı — bu aletler 19. yüzyıla kadar şekil değiştirmedi. Romalılar diş temizliği için su ve kömür tozu karışımı kullanıyor, ağız kokusu için tütsü çiğniyorlardı. Önemli bir not: Romalılar üst sınıfta lüks olarak kürdan/dental kayış kullanıyordu — modern diş ipinin atası.
Osmanlı'da diş tedavisi: berberin elinde 600 yıl
Osmanlı İmparatorluğu'nda 19. yüzyıla kadar diş hekimliği diye ayrı bir meslek yoktu. Diş çekimi, apse drenajı ve hatta çocuk sünneti gibi 'küçük cerrahi' işlemler berberler tarafından yapılıyordu. İlk başlarda kahvehanelerin köşesinde hizmet veren berberler, IV. Murat döneminde kahvehanelerin kapatılmasıyla bağımsız dükkanlara taşındı. Berberlerin tıbbi işlem yapabilmesi için belirli bir noktada devlet imtihanı zorunluluğu getirildi. Demirciler bile bazen diş çekiyordu — kalın demir penseleriyle. 'Cinçi hocalar' denilen şarlatanlar büyü ile tedavi vaat ediyordu. Modernleşmeyle birlikte 19. yüzyıl sonunda berberlerin diş çekmesi resmen yasaklandı.
1908: Türkiye'de modern diş hekimliği başlıyor
II. Meşrutiyet'in ilanından hemen sonra, 22 Kasım 1908'de İstanbul Diş Hekimliği Okulu kuruldu — Türkiye'nin ilk resmi diş hekimliği eğitim kurumu. Maarif Nazırı Emrullah Efendi, ilk dekan Cemil Topuzlu (1869-1958) ve okulun ilk müdürü Dr. Halit Şazi (1869-1921) bu çığır açıcı kurumu hayata geçirdi. Eğitim 28 Ekim 1909'da fiilen başladı. 30 Temmuz 1911'de okul ilk 43 mezununu verdi. 22 Kasım, bugün Türkiye'de Diş Hekimleri Günü olarak kutlanır ve bu tarihi içeren hafta Ağız ve Diş Sağlığı Haftası ilan edilmiştir.
Anestezi devrimi: 1844'ten önce diş çekimi nasıldı?
1844'te Amerikalı diş hekimi Horace Wells nitröz oksit (gülme gazı) ile anestezi denedi. 1846'da William Morton dietil eter ile başarıyla operasyon yaptı. Bu tarihten önce diş çekimi: 4-5 kişi hastayı tutuyor, hasta tahta bir parça ısırıyor, ALKOL belki içiriliyor, sonra penseyle diş bir hamlede çıkarılıyordu. 1884'te kokain ilk lokal anestezi olarak kullanıldı (Karl Koller). Bugünkü güvenli lokal anestezikler (lidokain, artikain) 20. yüzyıl ürünü. Bu sebepten Osmanlı'dan kalan deyim hala dilimizde: 'diş çektirmek gibi acı'.
Modern dönem: floridden 7/24 acil hizmete
20. yüzyıl: 1908 İstanbul Diş Hekimliği Okulu, 1945'te Türk Dişhekimleri Birliği'nin kurulmasına giden yol, 1962'de florürlü diş macunu Türkiye'de yaygınlaştı. 21. yüzyıl: Türkiye'de ilk üniversite hastanesi 7/24 acil diş polikliniği 2010 yılında Gazi Tıp Fakültesi'nde açıldı. Özel sektörde 7/24 acil diş klinikleri ise 2013'ten itibaren büyükşehirlerde yaygınlaşmaya başladı. Bu sitedeki tüm klinikler bu modern altyapının ürünü — 4000 yıllık tarihin son halkası.